Gardasil 9 – szczepienie przeciw HPV. Czy i kogo warto szczepić?
| HPV – profilaktyka raka szyjki macicy, ale nie tylko
Szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) kojarzone jest przede wszystkim z profilaktyką raka szyjki macicy. To skojarzenie jest prawidłowe, ale niepełne.
Zakażenie HPV dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Onkogenne typy wirusa mogą uczestniczyć w rozwoju raka szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu, ale również raka prącia oraz części nowotworów głowy i szyi – szczególnie nowotworów części ustnej gardła, w tym migdałków podniebiennych i nasady języka. Z tego powodu szczepienia przeciw HPV są obecnie rekomendowane dziewczętom i chłopcom.
Jedną z dostępnych szczepionek jest Gardasil 9 – szczepionka dziewięciowalentna zapewniająca ochronę przed dziewięcioma typami HPV: 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 oraz 58.
W profilaktyce HPV warto więc przestać myśleć wyłącznie o zdrowiu kobiet. Jest to element profilaktyki nowotworowej obu płci.
.
| Czym jest HPV i dlaczego szczepienie wykonuje się tak wcześnie?
HPV, czyli Human Papillomavirus, jest bardzo rozpowszechnionym wirusem zakażającym skórę i błony śluzowe. Do transmisji dochodzi przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych, w tym poprzez bezpośredni kontakt skóry i błon śluzowych.
Większość zakażeń przebiega bezobjawowo i zostaje samoistnie opanowana przez układ odpornościowy. Problemem są przede wszystkim zakażenia przetrwałe, zwłaszcza wywołane przez typy HPV o wysokim potencjale onkogennym.
Szczepionka działa profilaktycznie – ma zapobiegać zakażeniu i jego późniejszym następstwom. Nie jest natomiast lekiem na już istniejące zakażenie HPV ani na powstałe wcześniej zmiany przednowotworowe.
Właśnie dlatego najlepszym momentem na szczepienie jest okres przed rozpoczęciem aktywności seksualnej i przed pierwszym kontaktem z HPV. Aktualne polskie i międzynarodowe rekomendacje wskazują, że szczepienie można rozpocząć już po ukończeniu 9. roku życia, niezależnie od płci.
a
| Czy szczepienie przeciw HPV jest również dla chłopców i mężczyzn?
HPV nie jest „wirusem kobiet”. Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Mężczyźni mogą zakażać się HPV, transmitować wirusa na partnerów, a także rozwijać choroby będące następstwem zakażenia, w tym kłykciny kończyste oraz nowotwory HPV-zależne.
Do nowotworów związanych z przetrwałym zakażeniem onkogennymi typami HPV należą między innymi rak prącia i rak odbytu. Szczególne znaczenie epidemiologiczne mają obecnie również nowotwory HPV-zależne głowy i szyi, przede wszystkim rak części ustnej gardła, obejmujący m.in. migdałki podniebienne i nasadę języka.
Szczepienie chłopców ma więc dwa istotne cele. Po pierwsze, zapewnia bezpośrednią ochronę przed chorobami związanymi z zakażeniem HPV, w tym przed kłykcinami kończystymi oraz wybranymi nowotworami HPV-zależnymi. Po drugie, ogranicza transmisję wirusa i jego krążenie w populacji, przyczyniając się do zmniejszenia liczby nowych zakażeń.
W polskim powszechnym programie szczepień przeciw HPV profilaktyka obejmuje zarówno dziewczęta, jak i chłopców. Szczepienie jest zalecane niezależnie od płci, ponieważ zakażenie HPV i jego potencjalne następstwa dotyczą obu grup.
a
| HPV a rak gardła – czy szczepienie ma znaczenie również w laryngologii?
Tak – i jest to coraz istotniejszy element profilaktyki zakażeń HPV.
Przetrwałe zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego, przede wszystkim HPV 16, odgrywa istotną rolę w etiologii części nowotworów głowy i szyi. Najsilniejszy związek dotyczy raka płaskonabłonkowego części ustnej gardła, rozwijającego się szczególnie w obrębie migdałków podniebiennych oraz nasady języka.
Związek zakażenia HPV z nowotworami tej lokalizacji jest obecnie dobrze udokumentowany. Również Główny Inspektorat Sanitarny wskazuje nowotwory jamy ustnej, nasady języka, migdałków oraz inne nowotwory regionu głowy i szyi jako choroby mogące pozostawać w związku z zakażeniem HPV.
Warto jednak rozróżnić związek biologiczny i epidemiologiczny pomiędzy HPV a nowotworami części ustnej gardła od formalnych wskazań rejestracyjnych konkretnej szczepionki.
W aktualnej europejskiej Charakterystyce Produktu Leczniczego Gardasil 9 rak części ustnej gardła nie został wymieniony jako odrębne wskazanie rejestracyjne. Wskazania obejmują profilaktykę zmian przednowotworowych i nowotworów szyjki macicy, sromu, pochwy i odbytu wywoływanych przez typy HPV zawarte w szczepionce oraz kłykcin kończystych.
Nie oznacza to jednak, że z punktu widzenia profilaktyki zdrowia publicznego znaczenie szczepień ogranicza się do tych lokalizacji. Zapobieganie zakażeniom onkogennymi typami HPV, zwłaszcza HPV 16, ma znaczenie również w kontekście ograniczania chorób HPV-zależnych w obrębie głowy i szyi.
Dlatego szczepienia przeciw HPV nie powinny być przedstawiane wyłącznie jako „szczepienia przeciw rakowi szyjki macicy”. Są one elementem szerszej profilaktyki chorób związanych z zakażeniem HPV u kobiet i mężczyzn.
a
| W jakim wieku najlepiej wykonać szczepienie Gardasil 9?
Największą korzyść uzyskuje się, wykonując szczepienie przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.
| Wiek | Aktualne podejście |
|---|---|
| 9–14 lat | Optymalny okres na rozpoczęcie szczepienia; dziewczęta i chłopcy; standardowo 2 dawki |
| 15–26 lat | Szczepienie nadal zalecane osobom, które wcześniej nie zostały prawidłowo zaszczepione |
| 27–45 lat | Szczepienie można rozważyć indywidualnie u osoby wcześniej niezaszczepionej, zależnie od możliwych korzyści |
| Osoby już aktywne seksualnie | Nadal mogą odnieść korzyść ze szczepienia – wcześniejszy kontakt z jednym typem HPV nie oznacza kontaktu ze wszystkimi typami objętymi szczepionką |
Polskie materiały eksperckie wskazują na szczepienie osób do 26. roku życia, które wcześniej nie zostały zaszczepione, oraz możliwość indywidualnego rozważenia szczepienia u osób w wieku 27–45 lat.
a
| Ile dawek Gardasil 9 należy przyjąć?
Schemat zależy przede wszystkim od wieku rozpoczęcia szczepienia.
| Rozpoczęcie szczepienia | Schemat |
|---|---|
| 9–14 lat | 2 dawki – zwykle w schemacie 0 oraz 6–12 miesięcy |
| od 15. roku życia | 3 dawki – standardowo 0, 2 i 6 miesięcy |
W powszechnym programie szczepień w Polsce u dzieci rozpoczynających szczepienie przed ukończeniem 14. roku życia stosowany jest schemat dwóch dawek w odstępie 6–12 miesięcy. Od maja 2025 r. dziecko, które otrzymało pierwszą dawkę przed ukończeniem 14 lat, może otrzymać drugą dawkę już po 14. urodzinach, pod warunkiem zachowania przewidzianego odstępu.
Ostateczny schemat powinien być ustalony podczas kwalifikacji do szczepienia.
a
| Czy Gardasil 9 jest bezpłatny? Jak wygląda finansowanie w 2026 roku?
To ważne, ponieważ zasady finansowania Gardasil 9 i Cervarix nie są identyczne.
Stan na wrzesień 2026 r.:
| Wiek | Gardasil 9 | Cervarix |
|---|---|---|
| po ukończeniu 9 lat do ukończenia 14 lat | bezpłatny w powszechnym programie szczepień HPV | bezpłatny |
| po ukończeniu 14 lat do ukończenia 18 lat | zasadniczo odpłatny; możliwe lokalne programy samorządowe | 100% refundacji |
| powyżej 18 lat | pełna odpłatność | 50% refundacji |
W praktyce oznacza to, że bezpłatny Gardasil 9 jest obecnie dostępny dla dziewcząt i chłopców w wieku objętym powszechnym programem – po ukończeniu 9. roku życia, a przed ukończeniem 14. roku życia.
Program jest finansowany publicznie przez Ministerstwo Zdrowia i realizowany m.in. w placówkach POZ oraz w ramach programu szczepień w szkołach. W przypadku osób starszych zasady refundacji aptecznej dotyczą przede wszystkim preparatu Cervarix.
Zasady refundacji mogą się zmieniać, dlatego przed szczepieniem warto sprawdzić ich aktualny stan.
.
| Czy dorosła kobieta lub dorosły mężczyzna nadal mogą się zaszczepić?
Rozpoczęcie aktywności seksualnej nie oznacza, że szczepienie przeciw HPV przestaje być zasadne. Osoba dorosła mogła mieć kontakt z jednym lub kilkoma typami HPV, ale nadal może pozostawać podatna na zakażenie innymi typami wirusa objętymi szczepionką.
Szczepionka przeciw HPV nie ma działania leczniczego i nie eliminuje istniejącego zakażenia HPV ani jego następstw. Może natomiast zapewniać ochronę przed zakażeniami typami wirusa, z którymi dana osoba wcześniej się nie zetknęła. Z tego względu również osoby aktywne seksualnie — zarówno kobiety, jak i mężczyźni — mogą odnieść korzyść ze szczepienia.
U osób w wieku 27–45 lat decyzja o szczepieniu powinna być podejmowana indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, wcześniejszego statusu szczepienia, dotychczasowej ekspozycji na HPV oraz prawdopodobieństwa przyszłego kontaktu z wirusem. W tej grupie wiekowej zasadność szczepienia warto omówić z lekarzem.
a
| Czy przed szczepieniem trzeba wykonać test HPV albo cytologię?
Przed szczepieniem przeciw HPV nie ma potrzeby rutynowego wykonywania testu HPV, cytologii ani badania ginekologicznego wyłącznie w celu kwalifikacji do szczepienia.
Dotyczy to również osób, które rozpoczęły już aktywność seksualną. Przed podaniem szczepionki przeprowadza się standardową kwalifikację medyczną, uwzględniającą przede wszystkim aktualny stan zdrowia oraz ewentualne przeciwwskazania do szczepienia.
Badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy, w tym test HPV HR i cytologia, mają natomiast odrębne znaczenie diagnostyczne i profilaktyczne. Wykonuje się je zgodnie z obowiązującymi zaleceniami, niezależnie od decyzji o szczepieniu przeciw HPV.
a
| Szczepienie przeciw HPV a udział w badaniach przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy.
Gardasil 9 zapewnia ochronę przed dziewięcioma typami HPV, w tym przed najważniejszymi typami wysokoonkogennymi, jednak nie obejmuje wszystkich typów HPV mogących prowadzić do rozwoju zmian przednowotworowych i raka szyjki macicy. Z tego względu szczepienie i screening nie są metodami alternatywnymi, lecz uzupełniającymi się elementami profilaktyki pierwotnej i wtórnej.
Od 1 sierpnia 2026 r. w polskim Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy finansowanym przez NFZ podstawową metodą przesiewową jest test molekularny HPV HR z genotypowaniem, który zastąpił klasyczną cytologię jako badanie pierwszego wyboru w programie. Program obejmuje kobiety w wieku 25–64 lat.
W przypadku ujemnego wyniku testu HPV HR termin kolejnego badania ustalany jest zgodnie z obowiązującym schematem programu i indywidualną sytuacją pacjentki. Przy wyniku dodatnim dalsze postępowanie zależy m.in. od wykrytego typu HPV oraz wyniku cytologii płynnej LBC wykonywanej z tego samego materiału.
Szczepienie przeciw HPV oraz regularny screening stanowią dwa podstawowe, wzajemnie uzupełniające się elementy profilaktyki raka szyjki macicy – szczepienie zmniejsza ryzyko zakażenia najważniejszymi onkogennymi typami HPV, natomiast badania przesiewowe umożliwiają wykrycie zakażeń i zmian przednowotworowych, które mogą wystąpić mimo szczepienia.
a
| A co z profilaktycznymi wizytami u laryngologa?
Nie istnieje obecnie powszechny, populacyjny test przesiewowy w kierunku HPV-zależnego raka części ustnej gardła będący odpowiednikiem testu HPV HR wykonywanego z szyjki macicy. Nie wykonuje się także rutynowo „testu HPV z gardła” u zdrowych osób jako standardowego badania przesiewowego.
Nie oznacza to jednak, że profilaktyka laryngologiczna nie ma znaczenia. Ważne są ograniczenie ekspozycji na tytoń i alkohol, szczepienie przeciw HPV oraz przede wszystkim czujność wobec utrzymujących się objawów ze strony jamy ustnej, gardła, krtani i szyi.
Konsultacji lekarskiej, a często również oceny laryngologicznej, wymagają szczególnie objawy utrzymujące się przez około 3 tygodnie, takie jak:
- przewlekły lub jednostronny ból gardła, trudności lub ból podczas połykania, utrzymująca się chrypka, niegojące się owrzodzenie albo biała lub czerwona zmiana w jamie ustnej, asymetria lub niepokojąca zmiana migdałka, guz albo powiększony węzeł chłonny szyi oraz utrzymująca się jednostronna niedrożność nosa lub krwawienie z nosa.
W odpowiednich przypadkach badanie laryngologiczne może zostać uzupełnione endoskopową oceną nosa, nosogardła, gardła i krtani.
a
| Czy Gardasil 9 chroni w 100%?
Nie istnieje szczepionka zapewniająca stuprocentową ochronę przed wszystkimi zakażeniami HPV i wszystkimi chorobami nowotworowymi.
Gardasil 9 obejmuje jednak dziewięć istotnych klinicznie typów HPV, w tym HPV 16 i 18 oraz pięć kolejnych wysokoonkogennych typów wirusa.
Największą skuteczność uzyskuje się wtedy, gdy szczepienie wykonane jest przed kontaktem z HPV, dlatego tak ważne jest szczepienie dzieci i młodzieży.
Szczepienie jest profilaktyką – nie zastępuje badań ginekologicznych, diagnostyki niepokojących objawów ani konsultacji lekarskiej.
a
| Czy szczepionka przeciw HPV jest bezpieczna?
Szczepionki przeciw HPV są od wielu lat stosowane na świecie i podlegają stałemu nadzorowi bezpieczeństwa.
Najczęstsze działania niepożądane po Gardasil 9 mają charakter łagodny i krótkotrwały. Należą do nich przede wszystkim ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia oraz ból głowy.
Przeciwwskazaniem do podania kolejnej dawki jest między innymi ciężka reakcja alergiczna na wcześniejszą dawkę lub składnik szczepionki. Szczepienie może zostać czasowo odroczone w przypadku ostrej choroby przebiegającej z gorączką. Ostateczną decyzję o kwalifikacji podejmuje osoba uprawniona do przeprowadzenia kwalifikacji do szczepienia.
a
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Nie. Szczepienie jest przeznaczone dla obu płci. Chłopcy i mężczyźni również chorują na nowotwory i inne choroby związane z HPV.
Optymalnym okresem jest wiek 9–14 lat, najlepiej przed rozpoczęciem aktywności seksualnej. W tym wieku odpowiedź immunologiczna jest bardzo dobra, a szczepienie można przeprowadzić w schemacie dwóch dawek.
Tak, w powszechnym programie szczepień preparat Gardasil 9 jest bezpłatnie dostępny dla dziewcząt i chłopców po ukończeniu 9. roku życia do ukończenia 14. roku życia.
Tak. Szczepienie może mieć znaczenie również po rozpoczęciu aktywności seksualnej. U młodych dorosłych jest zalecane w przypadku braku wcześniejszego szczepienia, natomiast w wieku 27–45 lat decyzję warto podejmować indywidualnie.
Może mieć. Szczepionka nie wyleczy już istniejącego zakażenia danym typem HPV, ale może chronić przed innymi typami wirusa zawartymi w szczepionce.
Szczepienie zapobiega zakażeniom onkogennymi typami HPV, w tym HPV 16, który odgrywa szczególną rolę w rozwoju HPV-zależnego raka części ustnej gardła. Profilaktyka HPV ma więc znaczenie również w zapobieganiu części nowotworów głowy i szyi, choć nowotwory te nie są obecnie wymienione jako odrębne wskazanie w europejskiej charakterystyce produktu Gardasil 9.
Tak. Szczepienie nie zastępuje screeningu raka szyjki macicy.
Nie ma obecnie rekomendowanego populacyjnego screeningu HPV w obrębie gardła analogicznego do programu badań szyjki macicy. W przypadku utrzymujących się objawów konieczna jest natomiast odpowiednia diagnostyka laryngologiczna.
Profilaktyka zakażeń HPV z zespołem CM Remedic w Krakowie
Dotyczy dziewcząt i chłopców, kobiet i mężczyzn. Szczepienie przeciw HPV pozwala zmniejszyć ryzyko zakażenia typami wirusa związanymi z rozwojem zmian przednowotworowych, nowotworów oraz brodawek narządów płciowych.
W Centrum Medycznym REMEDIC w Krakowie istnieje możliwość wykonania szczepienia preparatem Gardasil 9 po wcześniejszej kwalifikacji do szczepienia.
Pacjentki mogą również skorzystać w CM REMEDIC z konsultacji ginekologicznej oraz diagnostyki związanej z profilaktyką raka szyjki macicy, w tym badania HPV HR i cytologii płynnej LBC. W przypadku dolegliwości ze strony jamy ustnej, gardła, krtani lub szyi dostępne są także konsultacje laryngologiczne oraz – w razie wskazań – diagnostyka endoskopowa.
W przypadku dzieci warto pomyśleć o szczepieniu odpowiednio wcześnie – najlepiej jeszcze przed potencjalnym kontaktem z HPV. Osoby dorosłe, które nie były dotychczas szczepione, również mogą omówić z lekarzem możliwość rozpoczęcia szczepienia.
Aby umówić kwalifikację i szczepienie przeciw HPV preparatem Gardasil 9 w CM REMEDIC, skontaktuj się z naszą rejestracją.
Profilaktyka zaczyna się zanim pojawią się objawy. Szczepienie przeciw HPV jest jednym z najważniejszych narzędzi, dzięki którym możemy zapobiegać chorobom związanym z tym wirusem – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.
Informacje dotyczące refundacji i programów bezpłatnych szczepień przedstawiono według stanu na wrzesień 2026 r. Zasady finansowania mogą ulegać zmianom.
